İki yıl öncesine kadar savaş halindeki bir ülkenin AB üyeliği ihtimali neredeyse hayal sayılırdı, ama Rusya’nın 2022’de Ukrayna’yı işgali Brüksel’de uzun süredir ağır aksak ilerleyen genişleme politikasını yeniden alevlendirdi. 2023 sonunda Ukrayna ve Moldova ile üyelik müzakerelerine başlama kararı alan AB, böylece tarihinde ilk kez fiilen savaş durumundaki bir ülkeyi tam üyelik sürecine dahil etmiş oldu. Bir zamanlar sadece uzak bir hedef olarak görülen bu genişleme, bugün birliğin jeopolitik bir zorunluluğu olarak yeniden gündemin üst sıralarında yerini aldı. Bunun dışında da Batı Balkanlar karışık durumda. Bölgedeki bazı ülkeler süreci ilerletmeye çalışırken, bazılarında ise durum durgun. Gürcistan ise her geçen gün AB’den uzaklaşmaya devam ediyor. Kısaca, AB şu an farklı cephelerdeki farklı üyelik süreçleri ile boğuşmakta.
I. Ukrayna’nın Avrupa Yolculuğu Hız Kazanıyor
Öncelikle AB’ye üyelik sürecinin neye göre yapıldığını bir hatırlayalım. Avrupa Birliği’ne üyelik süreci, aday ülkeler için Kopenhag Kriterleri adı verilen belli siyasi, ekonomik ve hukuksal standartlar çerçevesinde yürütülüyor. Bu kriterlere göre bir ülkenin Avrupa Birliği’ne üye olabilmesi için istikrarlı demokratik kurumlara, işleyen bir serbest piyasaya ve AB müktesebatına uyum kapasitesine sahip olmalıdır ve bu koşullar, aday kesin ve tartışmasız bir şekilde bir ülkenin AB’ye katılması için yapılan müzakere sürecinin başlatılması için ön şart niteliğinde. Ukrayna, daha önce de belirttiğim gibi, 2022’de yaptığı başvurunun ardından 17 Haziran 2022’de tüm üye devletlerin onayıyla aday ülke statüsünü kazanmasıyla Aralık 2023’te üyelik müzakereleri resmen açılmıştı. Yani Ukrayna’nın, AB yolunda bildiğimiz koşar adım ilerleyebilmesi için bütün engeller kaldırılmıştı. Nitekim 25 Haziran 2024’te de Brüksel’de yapılan hükümetlerarası katılım konferansıyla da süreç sembolik olarak güçlendirilmişti ve bu konferansa Moldova’da katıldı. AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Ukrayna’nın reformları hayata geçirme performansına büyük övgüler yağdırarak “Birçok farklı AB katılım süreci görüyorum ve Ukrayna’nın reformları uygulama ve gerekli tüm zor adımları atma hızı ve kalitesinden son derece etkilendim” ifadesini kullandı. Bu arada savaşın gölgesinde olmasına rağmen Ukrayna, AB’ye sanki sadece Rusya’ya mesaj vermek için popülizm niyetine alınıyormuş gibi görünse de, gerçekten de yolsuzlukla mücadele ve yargı reformu gibi kritik alanlarda önemli somut adımlar atmaya çalışıyor. Zaten von der Leyen de Kiev’in bu tempoyu koruması halinde 2030’dan önce Avrupa Birliği’ne üye olacağını söyleyerek beklentileri iyice yükseltti.
Bu arada evet, tam üyelik ufukta görünüyor ama yine de Ukrayna’nın önünde uzun ve zorlu bir müzakere süreci var. Macaristan’ın veto tehdidi, Avrupa Komisyonu ile Ukrayna yönetimi arasında üzerinde uzlaşılan 10 temel reform eylem planı, hukukun üstünlüğünün tam oturtulması, yolsuzlukla mücadele vb. bir sürü aşılması veya halledilmesi gereken problem var. Özellikle Macar vetosu Ukrayna için büyük bir problem. Eylül 2025 itibarıyla, Ukrayna ile AB arasındaki tam üyelik müzakerelerinin ilk analiz ve tarama süreci başarıyla tamamlandı. Bu aşamada Ukrayna mevzuatının AB hukuku ile uyumu değerlendirildi ve Ukrayna için tarama aşaması olumlu bir şekilde sonuçlandı lakin müzakere sürecinin bir sonraki adımı olan ayrıntılı müzakerelere geçmek için siyasi karar gerektiren üye devletlerin onayı gerekiyor ve Macar vetosu bu noktada problem yaratıyordu ve AB, bunu aşmak için yeni bir yol arayışındaydı. Bu yol arayışının sonucunda, 11 Aralık 2025 itibarı ile Ukrayna ile yeni bir teknik görüşme formatı başlattı. Kendilerinin “Frontloading” dedikleri bu yeni yaklaşımla, resmi müzakere başlıkları açılmadan önce reform odaklı teknik görüşmelerin yürütülebilmesi sağlanabilecek. Bu sayede Macaristan’ın vetosunun etkisi de azaltılacak. Normalde AB’nin genişlemesi 27 üye devletin oy birliğini gerektiriyor. Macaristan Başbakanı Orban, devam eden savaş ve azınlık hakları konusundaki endişelerini gerekçe göstererek müzakere gruplarının resmi olarak açılmasını sürekli olarak engelledi. Son olarak son altı ayda onu son ikna etme çabaları da başarısız oldu. Bu da Ukrayna’nın adaylığına öncelik veren Danimarka’nın başkanlığını baltalama tehdidi oluşturuyordu. Şimdi bu yeni format ile AB, Macar vetosunu sollamak için sert ve güzel bir hamle yapmış oldu. Lakin buna rağmen, sadece bu veto işi bile bu süreci daha da uzatmaya yine de yetebilir çünkü zaten AB ile Macaristan bu konuda 2022’den beri ciddi bir şekilde didişmekte. Yine de Avrupa kamuoyunda Ukrayna’ya yönelik güçlü dayanışma hissi ve Rus tehdidine karşı kenetlenen sımsıkı bir birlik imajı, bu süreci siyasi olarak mümkün kılan en önemli etken konumunda. Zelenski de AB’ye üyeliği ciddi bir güvenlik garantisi olarak gördüğü için bu konun üzerine çok düşüyor. Sürecin her geçen gün daha da hızlanmaya devam etmesi de Ukrayna için çok pozitif bir durum.
II. Batı Balkanlar: Uzun Bekleyişler
Batı Balkan ülkeleri için AB yolu adeta bir sabır testine dönüşmüştü. Arnavutluk, Sırbistan, Karadağ, Kuzey Makedonya, Bosna-Hersek ve Kosova yıllardır üyelik hedefiyle yol alsa da somut ilerleme uzun süre sınırlı kaldı. Nitekim 20 yıl önce bu ülkelere “AB üyelik perspektifi” sunulmasına rağmen sürecin yavaşlığı bölge halklarında doğal olarak ciddi hayal kırıklıkları yarattı. Lakin son dönemde Balkan dosyasında da hareketlilik gözleniyor. Örneğin Arnavutluk’un AB’ye katılım süreci 2025 yılında belirgin bir ivme kazandı.
Arnavutlar bir yılı biraz aşkın bir süre içinde müzakere sürecindeki altı kümenin tamamını açtılar ve ara kriterleri yerine getirerek “Interim Benchmark Assessment Report” (IBAR) alabilmek ve müzakere aşamalarını tamamlamaya başlayabilmek için artık kritik alanlarda reformlar uygulamaya başlayabilmeye çalışıyorlar. Ülke, müzakere süreçlerini 2027 sonuna dek tamamlayarak 2030 yılında da tam üye olmayı umuyor.
Karadağ 2026 bitmeden tüm fasılları kapatma planı yapıyor. 16 Aralık 2025 itibarıyla beş ilave müzakere başlığını daha kapattılar ve bu yolda kararlı bir şekilde ilerliyorlar. Bosna-Hersek ise 2022 sonunda resmen aday ülke statüsü aldı ve yakın zamanda katılım müzakerelerine başlama yönünde karar alarak süreci başlatmış oldu. 21 Mart 2024 tarihinde ise Avrupa Birliği Konseyi, Bosna-Hersek ile üyelik müzakerelerinin başlatılmasına yönelik kararı onayladı, lakin o günden beri Bosna-Hersek henüz hiçbir müzakere faslını ya da kümesini açmadı ve adaylık sonrası müzakerelere başlamak için gerekli son şartlar henüz tam olarak yerine getirmedi.
Kosova ise Aralık 2022’de AB üyelik başvurusunu yapıp 2024 başında AB ile vize serbestisi anlaşmasına ulaştı. Mayıs 2025’ten itibaren ise AB’nin Kosova’ya yönelik yaptırımlarının bir kısmı kademeli olarak kaldırılmaya başlandı ve Avrupa Komisyonu da, Konsey talep ederse Kosova’nın başvurusu için resmi bir görüş raporu (Opinion) hazırlamaya hazır olduğunu belirtiyor. Lakin bunlara rağmen bölgenin önündeki tehlikeli siyasi engel ve mayınlar hala daha tam olarak temizlenmiş değil, çünkü Kosova diğer ülkelerden farklı olarak biraz benzersiz bir vaka. Öncelikle AB üye devletlerinin tamamı Kosova’yı tanımıyor. Tanımadığı için de Kosova halen resmi aday ülke statüsüne sahip değil. Çoğu kaynakta da zaten tuhaf bir şekilde potansiyel aday olarak geçiyor. Bunun yanında Sırbistan ile Kosova arasındaki ilişkilerin normalleşmesi zorunluluğu tüm genişleme sürecinin kilit düğümlerinden biri. Brüksel, taraflara daha önce varılan anlaşmaları uygulama çağrısı yaparken ilişkilerdeki gerginlik halen devam ediyor ve bu sorunun çözümünün üyelik yolunda belirleyici olacağı söylenmekte. Birçok analizde de Sırbistan ile diyalog sürecine bağlı olmadan AB sürecinde ilerlemenin zor olacağı vurgulanmakta.
Sırbistan ise zaten 22 Aralık 2009’da AB’ye üyelik başvurusunda bulunduktan sonra 1 Mart 2012’de resmi olarak AB aday ülkesi statüsünü kazanmıştı ve 21 Ocak 2014 tarihinde yapılan Hükümetlerarası Katılım Konferansı ile müzakere süreci resmen başlamıştı. Bundan sonra müzakerelerde toplamda çok sayıda fasılı da açtılar ancak ilerleme yavaşladı ve son yıllarda yeni başlıklar açılmadı. 2021’den bu yana önemli çıkış yok ve bazı kritik başlıklar kapatılamıyor. Özellikle hukukun üstünlüğü, medya özgürlüğü, yargı reformu ve yolsuzlukla mücadele gibi alanlarda yeterli ilerleme sağlayamadılar. AB kurumları da (örn. Ursula von der Leyen, Antonio Costa) Sırbistan’ın EU entegrasyonuna bağlı kalmasını desteklediklerini söylemeye devam ediyorlar ama halk desteği AB entegrasyonu için 2000’lere göre daha düşük. Bunlar yüzünden Sırbistan biraz umutsuz bir vaka olarak görülmekte.
Batı Balkanlar, göründüğü gibi Ukrayna’ya göre daha durgun. Yine de bu durgunluğa rağmen, AB cephesinden iyimser mesajlar da yok değil. Mesela son genişleme raporunda bölge ülkelerinin hukukun üstünlüğü, yolsuzlukla mücadele ve yönetişim reformlarını hızlandırmaları halinde üyelik hedefinin ulaşılabilir olduğu ifade ediliyor ki bu gayet umut verici. Şimdi ise 17 Aralık 2025’te Brüksel’de bir zirve düzenlendi ve AB ve Batı Balkan liderleri, reform sürecini ve 2025 Genişleme Paketi’ni görüştü. Görüşme, Batı Balkanlar’ın AB üyelik vizyonuna güçlü ve koşullu desteğini yeniden belirttiği bir toplantı oldu. Liderler, bölge ülkelerinin üyeliğe giden yolda hukukun üstünlüğü, demokrasi ve temel haklar reformları başta olmak üzere, reformları hızlandırmasının zorunlu olduğunu vurguladı ve liyakate göre ilerlemeye dikkat çekti. Ekonomik boyutta Batı Balkanlar Büyüme Planı da konuşuldu. Buna göre kademeli entegrasyonun derinleştirilmesiyle yatırım, Avrupa ile bağlantısallık ve refahın artırılması hedeflendi. Güvenlik ve dış politika alanı için ise önemli bir AB’nin Ortak dış ve güvenlik politikasıyla uyumun önemi tekrardan vurgulandı. Özellikle Batı Balkan ülkelerinin, Hibrit ve siber tehditlere karşı dayanıklılık, enerji güvenliği, göç yönetimi ve organize suçla mücadelede iş birliğinin güçlendirilmesi gerektiği vurgulandı. Zirvenin sonunda yayımlanan ortak bildiride ise AB’nin bölgeyle stratejik ortaklığını derinleştirme hedefi teyit edildi ve somut ilerlemenin reformların gerçekleştirilme performansına bağlı kalınacağı belirtildi. Kısaca, ilişkiler tekrardan bir tazelendi.
Şunu da göz ardı etmemek gerekir ki, AB zaten 2018’den beri bu zirveyi yapıyor. Üyelik süreçlerinde bazı ülkeleri iyi etkilediği söylenebilir çünkü 2018’den günümüze, bazı ülkelerde hızlanmalar olduğu açık, lakin hedeflenen verimin alınıldığı konusunda soru işaretleri var. Ayrıca Batı Balkan ülkelerinin AB’ye katılma süreci de çokça eleştirilen bir durum çünkü bu ülkeler kişi GSMH ve kişi başına düşen milli gelir açısından zayıf ülkeler olduğu için, bazı otoriteler tarafından yine büyük AB ülkelerinin sırtına yüklenecek bir yük gibi görülüyorlar. Batı Balkan ülkelerinin en büyüğü 100 milyar civarı nominal GSYİH’si, 15 bin dolar altı kişi başına düşen nominal GSYİH’si ve 6,6 milyon civarı nüfusu ile Sırbistan ve onlar da bu süreci ilerletmiyorlar ki, bu rakamlar bile orta ölçekli AB ülkelerinin ekonomileri ile kıyaslandığında çok küçük kalıyor. Dolayısıyla bu ülkelerin katılımına gerek olup olmadığı Avrupa’da çok tartışmalı bir konu.
III. Gürcistan: Kaos ve Belirsizlik
Aralık 2023’te AB için resmi aday statüsünü kazanan Gürcistan, Avrupa’nın Rusya-Ukrayna Savaşı yüzünden Rusya ile yaşadığı gaz sıkıntısını göz önüne alırsak, Kafkasya’da Azerbaycan ve Ermenistan gibi komşu ülkeleri Avrupa’ya bağlayan jeopolitik konumu ile AB için geleceği çok ama çok kritik bir ülke. Bunun yanında Gürcü halkı da AB’ye katılım konusunda çok istekli. Uluslararası Cumhuriyet Enstitüsü’nün anketine göre Gürcülerin %89’u AB’ye katılımı desteklemekte. Görülen karşılıklı çıkarlara ve niyetlere baktığımızda, Gürcistan’ın AB üyeliği 2023 itibarı ile istikbalde mümkün görünüyordu, ancak süreç hiç göründüğü gibi ilerleyemedi. 2023’ün ilk çeyreğinde Yabancı Etkinin Şeffaflığı Yasası’nın atası sayılabilecek ilk, ama sonradan alacağı halini tam almamış halini meclise sundu. Bu yasa özellikle yabancı medya ajanslarını tam kontrol altına almaya çalışan, yurt dışından fon alan sivil toplum ve medya kuruluşlarını “yabancı etki” etiketiyle devlete kayda zorlayarak sınıflandıran ve bu nedenle Gürcistan’ın AB üyelik sürecinde kırılma yaratan tartışmalı bir düzenlemeydi lakin 2023’te sunulan ilk hali, sonradan tam şeklini alacağı “Yabancı Etkinin Şeffaflığı Yasası” halinden de daha katıydı. Ayrıca bu düzenleme, Rusların 2012 tarihli Yabancı Ajanlar Yasası’ndan esinlenen bir düzenleme. Bu deneme karşısında ülkede büyük protestolar başladı ve hükümet bu ilk taslağı geri çekmek durumunda kaldı, lakin bu iş böyle bitmedi. 3 Nisan 2024’te ilk yasa taslağına benzer bir yasa tasarısının Parlamento’ya sunulacağı duyuruldu ve 8 Nisan’da Gürcistan Parlamentosu Bürosu, tasarıyı parlamentoda görüşmek için parlamentoya sundu. Yine protestolar patlak verdi, lakin bu sefer güvenlik güçlerinin sert müdahaleleri ile protestolar geçen sene yarattığı etkiyi yaratamadı. 14 Mayıs’taki genel kurul toplantısında, parlamento tasarıyı 84’e karşı 30 oyla üçüncü okumada kabul etti lakin Cumhurbaşkanı Salome Zurabişvili, 18 Mayıs’ta yasayı veto ettiğini açıkladı. Yasa ile ilgili “Bu yasa geliştirilemez ve süslenemez, veto çok basit: bu yasa geri çekilmelidir” dedi. Buna rağmen parlamento vetoyu aşmayı başardı ve 28 Mayıs 2024’te yasa fiilen kabul edildi ve yürürlüğe girdi. Protestoların şiddeti arttı lakin protestocular bir sonuç elde edemedi. Avrupa Konseyi bu yasanın yürürlüğe girmesinin ardından Gürcistan yönetiminin izlediği mevcut çizginin Gürcistan’ın AB yolunu tehlikeye attığını ve bunun katılım sürecini fiilen durma noktasına getirdiğini açıkça yazdı.
Büyük kaos ise 26 Ekim 2024’te yapılan parlamento seçimi ile başladı. Gürcü Rüyası yine seçimleri kazandı ve parlamentoda çoğunluğu sağladı lakin seçim ülkede kimsenin sonuçlardan memnun olmayacağı bir krizi başlattı. Öncelikle hem Gürcistan Cumhurbaşkanı Salome Zurabişvili, hem de Gürcü muhalefeti seçimin adaletsiz olduğunu ve özgür olmadığını, seçim sonuçlarında çalıntı ve hile olduğunu beyan ederek usulsüzlük ve baskı iddiaları ile seçim sonuçlarını kabul etmedi ve halkı protestoya davet etti. Avrupa Güvenlik ve İş Birliği Teşkilatı (OSCE) gibi bazı uluslararası kuruluşlar ise seçimlerin demokratik standartlarda yapılmadığını beyan etti. AB ve ABD ise usulsüzlük iddialarının şeffaf, bağımsız ve hızlı bir şekilde soruşturulması çağrısında bulundu ve rapor edilen ihlaller için bağımsız bir soruşturma çağrısı yaptılar. Bu sonuçlar ve muhalefetin protesto çağrısı sonrası ülkede büyük bir kriz başladı ve ülkede güvenlik güçlerinin sert tepki göstereceği bir protesto dalgası başladı. Özellikle başkent Tiflis’te binlerce kişi sokaklara döküldü yüzlerce kişinin gözaltına alınacağı ve yaralanacağı 1 aydan uzun sürecek protestolar yaşandı lakin protestoların şiddeti Başbakan Irakli Kobakhidze’nin Gürcistan’ın AB üyelik müzakerelerini başlatma çabasını 2028 sonuna kadar durduracağını açıklamasıyla daha da alevlendi. Protestolar Avrupa ve uluslararası kamuoyunun gündemine oturdu ve dünyaca ünlü aktivistler de protestolara katılmaya başladı. Ekim seçiminin sonucu sonrası muhalefet 14 Aralık 2024’te parlamentoda yapılacak cumhurbaşkanlığı seçimini de boykot etti ve bu sayede ülkenin tarihinde ilk kez tek bir partiden tek bir adayın oy pusulasında yer aldığı bir seçim oldu ve eski bir Gürcü Rüyası vekili olan Miheil Kavelaşvili tartışmalı bir şekilde Gürcistan’ın 6. Cumhurbaşkanı oldu. Böylece hem parlamento hem de cumhurbaşkanlığı ofisi sağcı, muhafazakâr kanadın eline geçmiş oldu.
AB ile arası pek iyi olmayan bu kesimin yasama ve yürütme kurumlarını domine etmesi AB’ye üyelik sürecini doğal olarak olumsuz etkiledi. Başbakan İrakli Kobahidze’nin partisi Gürcü Rüyası ve Cumhurbaşkanı Miheil Kavelaşvili’in partisi Halkın Gücü kendilerini doğrudan AB karşıtı olarak tanımlayan partiler olmasa da gayet Avrupa şüphecisi (Euroscepticist) partiler ve politikalarının AB çizgisiyle ciddi biçimde çatışmasının yanında AB’nin kendilerini şartlara tabii tutmasına ve ülke içindeki nüfuzunu arttırmasına karşı partiler. Doğal olarak bunlardan sonra gelişecek süreç de sağlıklı devam edemedi. Bugün 2024’teki gelişmeler nedeniyle katılım süreci fiilen durmuş durumda ve müzakereleri açma aşamasında da geçiş için gerekli siyasi/kurumsal güven yok. Bunlara karşın ülkenin Birinci Başbakan Yardımcısı Levan Davitashvili, Euronews’e verdiği demeçte hükümetin 2030 yılına kadar birliğe katılmayı hedeflediğini belirtiyor. Doha’da düzenlenen Katar Ekonomik Forumu’nun oturum aralarında Euronews’e resmi hükümet politikasında herhangi bir değişiklik olmadığını ve Tiflis’in katılım şartlarının %60’ını zaten yerine getirdiğini söyleyen Davitaşhvili, “Hedefimizin 2030 yılına kadar tam üyeliğe ulaşmak olduğunu açıkça belirttik. Bunun uzun bir süreç olduğunu anlıyoruz, ancak bu önemli reformu uygulamaya tamamen odaklanmış durumdayız ve bu reforma hâlâ sadığız; bu süreç çok aktif bir şekilde ilerliyor,” dedi. Yine de bu ifadelere rağmen süreç şu anda durmuş durumda ve somut, pozitif bir gelişme yok.
IV. Genişlemenin Önündeki Engeller ve Fırsatlar
AB’nin kendi hazırlığı da genişleme sürecinin başarısı için kritik önem taşıyor. Üye sayısı 30’u aştığında mevcut karar alma mekanizmalarının kilitlenebileceği endişesi Brüksel’deki tartışmaların merkezinde. Özellikle dış politika gibi konularda oybirliği şartı, genişlemiş bir Birlik’te hızlı karar almanın önünde ciddi bir bariyer olarak görülüyor ve bu yüzden Avrupa Komisyonu, aday ülkelerin tam üyelikten önce kademeli ve “geri döndürülebilir” bir entegrasyon sürecine tabi tutulmasını tavsiye etti. Bu öneriye göre, yeni üyeler bazı AB politikalarına aşama aşama dahil edilirken performans düşüşü yaşanırsa sürecin durdurulması veya kazanımların geri alınması mümkün olacak. Öte yandan genişlemenin finansal ve kurumsal boyutu da dikkat istiyor çünkü daha fazla üye, AB bütçesinin yeniden düzenlenmesini ve karar alma yapılarının reformunu kaçınılmaz kılıyor ve zaten eski AB Konseyi Başkanı Charles Michel de geçen yıl yaptığı bir konuşmada “her iki tarafta da 2030’a kadar genişleme için kendimizi hazırlamalıyız” diyerek birliğin de aday ülkelerin de bu hedefe yönelik yapılması gereken şeylerin olduğunun altını çizmişti. AB’nin temel demokratik değerlerinden taviz verilmemesi ise en önemli prensip olarak her yerde belirtilmekte . Zira Macaristan ve Polonya örneklerinde görülen hukuk devleti sorunları da genişlemenin sadece yeni üyeler için değil, mevcut birlik için de bir sınav niteliği taşıdığını uluslararası kamuoyunun gözleri önüne seriyor.
Lakin bu yeni genişleme rüzgarında da dikkat çeken bir eksik aktör var. Aralık 1999’dan beri resmi aday olmasına rağmen Türkiye’nin üyelik müzakereleri uzun süredir askıda ve fiilen donmuş durumda. Brüksel’de son yıllarda hakim olan “önce derinleşme sonra genişleme” anlayışı, Ankara’yı Avrupa geleceği denkleminde dışarıda bıraktı ki zaten bundan da gayet mutluluk duyan bazı siyasiler vardı. Demokrasi ve insan hakları konularındaki şikayetler ve jeopolitik ayrışmalar Türkiye-AB ilişkilerinde mesafeyi artırırken, Ukrayna ve Balkanlar eksenli yeni genişleme hamlesi de Türkiye için bambaşka parametrelerin devrede olduğu ayrı bir kulvar oluşturdu. Ancak oluşan AB’nin boğuştuğu Rus tehdidi, nüfus sorunu ve lojistik sorunlar nedeniyle Türkiye’nin durumu tekrardan değişmeye başladı. AB Genişleme Forumu’nda genişlemenin jeopolitik bir zorunluluk olduğu hakkında konuşan AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas,”Değişen dünyada birçok açıdan Türkiye’ye ihtiyacımız olduğu ve onlarla iş birliği yapmamız gerektiği de açıktır. Birlikte çalıştığımız bazı olumlu projelerimiz var. Bunlardan biri Azerbaycan, Ermenistan ve Türkiye ile ilişkilerin normalleştirilmesi süreci çünkü bu da bizim için önemli.” dedi. Aynı zamanda Estonya tarihindeki ilk kadın başbakan olan eski başbakan ve AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kallas’ın bu açıklamalarından da görülebileceği üzere AB içinde konjoktürel değişiklikler var. Bu yüzden AB’ye üyelik konusunda önümüzde Türkiye için hiç beklenmedik gelişmelere de şahit olabiliriz.
Sonuç olarak, Avrupa Birliği 2020’lerin ikinci yarısında alışılmadık bir genişleme gündemiyle karşı karşıya. Bir yandan ekonomik zorluklar ve siyasi kutuplaşma birlik içinde hissedilirken, öte yandan Rusya’nın meydan okuması AB’yi kendi doğu yakasında daha cesur adımlar atmaya itiyor çünkü başka çareleri yok. 2030 ufkunda daha geniş bir Avrupa vizyonu belirmeye başlarken bu vizyon kadar belirsizlikler de söz konusu çünkü artık Avrupa’da değişen sosyolojik dengeler yüzünden siyasetçiler eskisi kadar istekli, kararlı ve rahat bir şekilde “Büyük AB” amacına sıcak bakmıyor. Özellikle İtalya, Almanya ve Fransa gibi demirbaş ülkelerde AB karşıtlığının yükselmeye başlaması birçok kişide soru işaretleri oluşturmaya başladı. Bu büyük ülkelerdeki bazı seçmenler zaten kendi refah devleti modelleri sıkışma emareleri göstermeye başlamışken, neden bir de kaynaklarını AB’ye aktarmaları gerektiği ve başka ülkeleri desteklemeleri gerektiği konusunda güvensizlik duydukları için AB’ye hiç de sıcak bakmıyorlar. Bunun en büyük örneklerinden biri ise 2009-2017 Yunanistan Borç Krizi’dir. Dolayısıyla siyasetçilerin yapacağı belli hamleler kendilerinin ve partilerinin durumunu kötü etkileyebilir. Bu yüzden süreçler artık daha sıkı. Ukrayna, Gürcistan ve Batı Balkanlar’ın üyelik yolculuğu, AB’nin hem kendi değerlerine sahip çıkma hem de jeopolitik ağırlığını artırma sınavı olacak. Bu sınavın başarısı ise Brüksel’in gerekli reformları hayata geçirme iradesine ve aday ülkelerin dönüşüm kararlılığına sıkı şekilde bağlı.
Kaynakça
I. Ukrayna’nın Avrupa Yolculuğu Hız Kazanıyor
Anadolu Ajansı. “Ukrayna’nın AB’ye katılım müzakereleri resmen başladı”, 25 Haziran 2024. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/ukraynanin–abye–katilim–muzakereleri–resmen–basladi/3257915
QHA Kırım Haber Ajansı. “AB Komisyonu Başkanı: Ukrayna 2030’dan önce AB üyesi olabilir”, 25 Şubat 2025. https://www.qha.com.tr/gundem/ab–komisyonu–baskani–ukrayna–2030–dan–once–ab–uyesiolabilir–503167
İKV E-Bülteni. “Moldova ve Ukrayna ile Müzakerelere Başlama Kararı Alındı”, Temmuz 2024. https://bulten.ikv.org.tr/?ust_id=14104&id=14109
European Commission. (t.y.). Ukraine – European Neighbourhood Policy. European Union. https://enlargement.ec.europa.eu/european-neighbourhood-policy/countries-region/ukraine_en
European Commission. (2025, 30 Eylül). Ukraine successfully completes its screening process. https://enlargement.ec.europa.eu/news/ukraine-successfully-completes-its-screening-process-2025-09-30_en
Avrupa Birliği Başkanlığı (T.C.). (t.y.). Avrupa Birliği’nin Genişlemesi. https://www.ab.gov.tr/avrupa-birliginin-genislemesi_109.html
Reuters. (2025, 3 Kasım). Ukraine committed to EU accession but should do more on rule of law, Commission draft says. https://www.reuters.com/world/ukraine-committed-eu-accession-should-do-more-rule-law-commission-draft-says-2025-11-03/
Reuters. (2025, 6 Ekim). Ukraine’s path to EU will be tough, with or without Hungarian hurdle. https://www.reuters.com/world/europe/ukraines-path-eu-will-be-tough-with-or-without-hungarian-hurdle-2025-10-06/
Euronews. (2025, 29 Eylül). EU mulls tweaking rules to bypass Hungarian veto on Ukraine’s accession. https://www.euronews.com/my-europe/2025/09/29/eu-mulls-tweaking-rules-to-bypass-hungarian-veto-on-ukraines-accession
Euronews. (2025, 11 Aralık). EU and Ukraine agree 10-point plan to speed up Kyiv’s accession bid despite Hungary’s veto. https://www.euronews.com/my-europe/2025/12/11/eu-and-ukraine-agree-10-point-plan-to-speed-up-kyivs-accession-bid-despite-hungarys-veto
Radio Free Europe / Radio Liberty (RFE/RL). (2025). EU enlargement: Albania, Moldova, Montenegro and Ukraine. https://www.rferl.org/a/europe-enlargement-jozwiak-albania-moldova-montenegro-ukraine/33586153.html
Kyiv Independent. (2025). Ukraine completes legislative screening for EU accession. https://kyivindependent.com/ukraine-completes-legislative-screening/
Kyiv Independent. (2025). EU–Ukraine 10-step plan explained. https://kyivindependent.com/eu-ukraine-10-step-plan/
Eurointegration. (2025, 23 Ekim). Ukraine’s EU accession negotiations: current state. https://www.eurointegration.com.ua/eng/news/2025/10/23/7223148/
Eurointegration. (2025, 24 Ekim). Institutional challenges in Ukraine’s EU accession process. https://www.eurointegration.com.ua/eng/articles/2025/10/24/7223264/
Ukrhaber. (t.y.). AB ve Ukrayna, üyelik yolunda ilerlemek için 10 temel reform planını açıkladı. https://www.ukrhaber.com/blog/ab-ve-ukrayna-uyelik-yolunda-ilerlemek-icin-10-temel-reform-planini-acikladi/
Harici. (2025). AB, Macaristan’ın vetosunu aşmak için Ukrayna ile yeni bir müzakere formatı başlattı. https://harici.com.tr/ab-macaristanin-vetosunu-asmak-icin-ukrayna-ile-yeni-bir-muzakere-formati-baslatti/
Reunir Horizon Europe. (2025). The EU’s security commitments to negotiate Ukraine’s accession. https://reunir-horizon.eu/the-eus-security-commitments-to-negotiate-ukraines-accession/
EU Alive. (2025). EU bypasses Hungary’s veto to advance Ukraine’s accession talks. https://eualive.net/eu-bypasses-hungarys-veto-to-advance-ukraines-accession-talks/
II. Batı Balkanlar: Uzun Bekleyişin Ardından Yeni Umutlar
Anadolu Ajansı. “AB Komisyonu, Batı Balkanlar’a ilişkin 2024 raporunu açıkladı”, 30 Ekim 2024. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/ab-komisyonu-bati-balkanlara-iliskin-2024-raporunuacikladi/3379741
European Commission. (2025, 16 Aralık). EU and Montenegro provisionally close another five chapters in accession negotiations. https://enlargement.ec.europa.eu/news/eu-and-montenegro-provisionally-close-another-five-chapters-accession-negotiations-2025-12-16_en
European Commission. (2025, 4 Kasım). 2025 Enlargement Package shows progress towards EU membership of key enlargement partners. https://enlargement.ec.europa.eu/news/2025-enlargement-package-shows-progress-towards-eu-membership-key-enlargement-partners-2025-11-04_en
European Commission. (t.y.). Growth Plan for the Western Balkans. https://enlargement.ec.europa.eu/enlargement-policy/growth-plan-western-balkans_en
Council of the European Union. (2025, 17 Aralık). EU–Western Balkans International Summit. https://www.consilium.europa.eu/en/meetings/international-summit/2025/12/17/
Council of the European Union. (t.y.). Bosnia and Herzegovina – EU relations. https://www.consilium.europa.eu/en/policies/bosnia-herzegovina/
European Western Balkans. (2025, 16 Aralık). What are the next steps on Albania’s EU path? https://europeanwesternbalkans.com/2025/12/16/what-are-the-next-steps-on-albanias-eu-path/
European Western Balkans. (2025, 4 Kasım). Kos: Significant progress of some EU candidates should motivate others. https://europeanwesternbalkans.com/2025/11/04/kos-significant-progress-of-some-eu-candidates-should-motivate-others/
European Western Balkans. (2025, 6 Kasım). Kosovo country report: The one with the wasted year. https://europeanwesternbalkans.com/2025/11/06/kosovo-country-report-the-one-with-the-wasted-year/
European Western Balkans. (2025, 5 Aralık). Montenegro to close around five chapters; no breakthrough for Serbia. https://europeanwesternbalkans.com/2025/12/05/montenegro-to-close-around-5-chapters-no-breakthrough-for-serbia/
European Western Balkans. (2025, 11 Aralık). Von der Leyen and Costa: We are committed to seeing a democratic Serbia in the EU. https://europeanwesternbalkans.com/2025/12/11/von-der-leyen-and-costa-we-are-committed-to-seeing-a-democratic-serbia-in-the-eu/
Reuters. (2025, 19 Kasım). Kosovo’s ruling party fails to form government. https://www.reuters.com/world/kosovos-ruling-party-fails-form-government-2025-11-19/
Euronews. (2025, 29 Ekim). Serbia’s EU bid: A necessity-driven joint ambition facing foreign policy hurdles.
European Newsroom. (2025). The path to EU membership: Where do the candidate countries stand?
Mirage News. (2025). Von der Leyen backs Western Balkans EU accession.
Sarajevo Times. (t.y.). Huge historic move: EU grants Bosnia and Herzegovina candidate status. https://sarajevotimes.com/huge-historic-move-eu-grants-bosnia-and-herzegovina-candidate-status/
European Council on Foreign Relations (ECFR). (2025). Cast no shadow: How the EU can advance the Kosovo–Serbia dialogue process. https://ecfr.eu/article/cast-no-shadow-how-the-eu-can-advance-the-kosovo-serbia-dialogue-process/
Avrupa Birliği Başkanlığı (T.C.). (t.y.). Bosna-Hersek ve Avrupa Birliği. https://www.ab.gov.tr/bosna-hersek_45469.html
Avrupa Birliği Başkanlığı (T.C.). (t.y.). Sırbistan ve Avrupa Birliği. https://www.ab.gov.tr/sirbistan_49043.html
SETA. (t.y.). AB’den Bosna-Hersek ile müzakerelere yeşil ışık. https://www.setav.org/odak-abden-bosna-herseki-ile-muzakerelere-yesil-isik
New Union Post. (t.y.). Serbia – EU accession profile. https://newunionpost.eu/countries/serbia/
European
Council of the European Union. (2025, 17 Aralık). EU–Western Balkans International Summit. https://www.consilium.europa.eu/en/meetings/international-summit/2025/12/17/
III. Gürcistan: Kaos ve Belirsizlik
European Commission. (t.y.). Georgia – European Neighbourhood Policy. European Union. https://enlargement.ec.europa.eu/european-neighbourhood-policy/countries-region/georgia
Avrupa Birliği Başkanlığı (T.C.). (t.y.). Avrupa Birliği’nin Genişlemesi. https://www.ab.gov.tr/avrupa-birliginin-genislemesi_109.html
Council of the European Union. (1999). Partnership and Cooperation Agreement between the European Communities and Georgia. EUR-Lex. https://eur-lex.europa.eu/eli/agree_internation/1999/515/oj/eng
Council of the European Union. (t.y.). EU–Georgia relations. https://www.consilium.europa.eu/en/policies/georgia/
European Commission. (2016). EU–Georgia relations: Visa liberalisation enters into force (IP/16/2369). https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_16_2369
Council of the European Union. (2017). Visa liberalisation for Georgia. https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2017/02/27/visa-liberalisation-georgia/
European Council. (2024). European Council conclusions, 27 June 2024 (EUCO 15/24). https://www.consilium.europa.eu/media/qa3lblga/euco-conclusions-27062024-en.pdf
European Parliament. (2024). Joint statement on the Georgian government. https://www.europarl.europa.eu/delegations/en/joint-statement-on-the-georgian-governme/product-details/20241129DPU39689
OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights (ODIHR). (2024). Georgia: Parliamentary elections, 26 October 2024 – Final report. https://www.osce.org/sites/default/files/f/documents/1/6/584029.pdf
ODIHR. (2024). Urgent opinion on the Law of Georgia “On Transparency of Foreign Influence”. https://legislationline.org/sites/default/files/2024-05/30-05-2024%20Final%20ODIHR%20Urgent%20Opinion%20on%20Law%20on%20Transparency%20of%20Georgia.pdf
Vardishvili, G., & Panchulidze, E. (2017). Visa liberalization for Georgia: What’s next?
New Union Post. (2025, 1 Ocak). Waiting for 2025: EU enlargement process. https://newunionpost.eu/2025/01/01/waiting-for-2025-eu-enlargement-process/
Reuters. (2025, 15 Nisan). Georgia fired 700 civil servants supporting pro-EU protests, watchdog says. https://www.reuters.com/world/europe/georgia-fired-700-civil-servants-supporting-pro-eu-protests-watchdog-says-2025-04-15/
Reuters. (2024, 29 Aralık). New Georgian president sworn in as predecessor disputes legitimacy. https://www.reuters.com/world/europe/new-georgian-president-sworn-predecessor-says-he-is-not-legitimate-leader-2024-12-29/
Euronews. (2024, 28 Ekim). EU calls for swift probe of alleged Georgian election irregularities. https://www.euronews.com/my-europe/2024/10/28/eu-calls-for-swift-probe-of-alleged-georgian-election-irregularities
Euronews. (2024, 11 Aralık). Georgian anti-government protests enter twelfth night amid intensifying policing. https://www.euronews.com/2024/12/11/georgian-anti-government-protests-enter-twelfth-night-amidst-intensifying-policing
Civil Georgia. (2024). Political developments and protests in Georgia. https://civil.ge/archives/631386
OC Media. (2024). Georgians mark anniversary of disputed elections with march in Tbilisi. https://oc-media.org/georgians-mark-anniversary-of-the-2024-disputed-elections-with-march-in-central-tbilisi/
Human Rights House Foundation. (2024). Georgian authorities must halt unlawful force against protestors. https://humanrightshouse.org/statements/georgian-authorities-must-immediately-halt-use-of-unlawful-force-against-protestors/
Euronews Türkçe. (2025, 22 Mayıs). Gürcistan AB üyelik süreci aktif bir şekilde ilerliyor. https://tr.euronews.com/my-europe/2025/05/22/gurcistan-ab-uyelik-sureci-aktif-bir-sekilde-ilerliyor
Euronews Türkçe. (2025, 1 Ekim). Gürcistan Başbakanı Kobakhidze: AB üyeliği yolu istikrarlı ve geri döndürülemez. https://tr.euronews.com/2025/10/01/gurcistan-basbakani-kobakhidze-ab-uyeligi-yolu-istikrarli-ve-geri-dondurulemez
Interpressnews. (2024). Electoral college elects Mikheil Kavelashvili as president. https://www.interpressnews.ge/en/article/136098-the-electoral-college-has-elected-mikheil-kavlashvili-to-the-position-of-president
IV. Genişlemenin Önündeki Engeller ve Fırsatlar
Anadolu Ajansı. “AB Konseyi Başkanı Michel’den genişleme mesajı: 2030’a kadar genişleme için kendimizi hazırlamalıyız”, 28 Ağustos 2023[6] [13]. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/ab-konseyi-baskani-michelden-genisleme-mesaji-2030a-kadargenisleme-icin-kendimizi-hazirlamaliyiz/2977873
T24 (DW Türkçe). “AB’den üyelik öncesi ‘kademeli’ entegrasyon planı”, 20 Mart 2024[11] [12] [14] [15]. https://t24.com.tr/haber/ab-den-uyelik-oncesi-kademeli-entegrasyon-plani,1156921
Zorić, B. (2025). EU enlargement and integration: Voices of support and scepticism (Brief). European Union Institute for Security Studies (EUISS). https://www.iss.europa.eu/publications/briefs/eu-enlargement-and-integration-voices-support-and-scepticism
Kartal, M. (2025, 19 Eylül). The future of EU enlargement: dreams vs. reality. Good Authority. https://goodauthority.org/news/the-future-of-eu-enlargement-dreams-vs-reality/
Council of the European Union. (2025, 18 Kasım). Speech by President António Costa at the EU Enlargement Forum – Completing the Union, securing our future. https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/11/18/speech-by-president-antonio-costa-at-the-eu-enlargement-forum-completing-the-union-securing-our-future/
Anadolu Ajansı. (2025). AB Komisyonu Başkanı: Belirsizlik döneminde genişleme önemli bir yatırımdır. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/ab-komisyonu-baskani-belirsizlik-doneminde-genislemenin-onemli-bir-yatirim-oldugunu-soyledi/3746955
European Commission. (t.y.). Enlargement (policy page). https://commission.europa.eu/topics/enlargement_en
