Satürn’ün buz kaplı uydusu Enceladus, dışarıdan herhangi bir uyduya benziyor. Ancak yeni keşifler, içinde bulunan okyanusun diğer uyduların aksine sıradan olmadığını öneriyor. Yüzeyindeki çatlaklardan çıkan su buharı ve buz parçalarında bulunan örnekler, bilim insanlarının bu uyduda yaşamın mümkün olabileceğine inandırıyor. Peki Enceladus’da gerçekten yaşam bulunabilir mi, yoksa buluntularımız tamamen bir tesadüf mü?
1997’de uzaya fırlatılan Cassini, 10 yılı aşan süredir Satürn ve uydularını inceliyor. Bu incelemelerde Enceladus’un kabuğunun altında Jüpiter’in uydusu olan Europa’ya benzer bir şekilde uydunun katı çekirdeğini tamamen saran bir okyanus olduğu – ve bu okyanusun önemli olarak yaşama uygun sıcaklıkta olduğu da tespit edildi. Enceladus’un üzerinde bulunan ve inceleyebileceğimiz örnekleri uzaya fırlatan gayzerler ise, birçok organik molekül, tuz ve hayat için gerekli olan birçok bileşen ve elementi keşfetmemizi de sağladı. Aynı zamanda yaşam için gerekli olan fosfatların da Enceladus’un bulunması önceki buluşların da geçerliliğini arttırdı. Dolayısıyla bu araştırma görevinin başlamasından beri, Enceladus’da yaşamın mümkün olabileceği biliniyor. Ancak son yıllardaki keşifler, bu uyduda yaşamın daha da muhtemel olduğunu düşünmelerine yol açtı.
Geçtiğimiz yıllarda bulunan hidrojen siyanür, birçok bilim insanı tarafından bir gezegende yaşamın mümkün olduğuna işaret eden en önemli bileşenlerden biridir. Çünkü yıllardır yaşamın varlığına işaret eden başka moleküller bulunsa da hidrojen siyanür, aminoasitlerin oluşumunun en temel ögelerinden olması, yaşamın başlaması ve sürdürülmesi için kendisini vazgeçilemez kılar. Yaşamın oluşumunda aldığı bu temel görev ise birçok bilim insanı tarafından bu ihtimale dair en umut verici keşiflerden birisi olarak görülmektedir. Hidrojen siyanürün basit bir biyokimyasal işlem olan metanogeneze işaret eden metan, hidrojen ve karbondioksit gazlarından farkı, daha kompleks ve enerji gerektiren etkileşimlerin mümkün olduğunu göstermesidir. Bu kompleks işlemlerdeki temel rolü ise birçok bilim insanının güneş sistemindeki yaşama sahip olan tek gökcisminin artık Dünya olmadığını düşünmelerine sebep oluyor. Yani önceden sadece temel ve basit işlemleri gerçekleştiren organizmaların bulunduğunu düşünen bilim insanları, artık gerçekten kompleks yaşamın ihtimaliyle karşı karşıya kalmış durumda.
Fakat bu buluşlar her ne kadar umut verici olsa da bu tür büyük bir keşfi temkin bir şekilde değerlendirmemiz ve üzerine düşünmemiz mantıklı olur. Bunun en temel sebebi ise, bulduğumuz organik moleküller ve tuzlar gibi bileşenlerin nereden geldiğini bilmememiz. Dünyada oluşan ilk yaşam biçimleri gibi okyanusun derinliklerinde metanogenez yapan organizmalar bu buluntuların kaynağı olabilecek olsa da Enceladus’un radyasyona maruz kalması veya insan yapımı cisimlerle etkileşimi ile de aldığımız örneklerde benzer moleküllerin yer almasına sebep olabilir. Bulduğumuz moleküllerin asıl kaynağını belirleyebilecek bir araştırma görevi yapılmadığı sürece, Enceladus’ta yaşamın ne kadar mümkün olduğuna dair kesin bir tahminde bulunamayız.
Ayrıca, Enceladus’un yaşama uygun koşulları bulundurması, yaşamın kesin olarak var olduğuna dair de bir kanıt değildir. Uzay ajansları Cassini gibi uydular yerine sadece Enceladus’a gitmesi planlanan bir araştırma görevi düzenlemediği ve içindeki okyanusu özellikle yaşam belirtilerine dikkat ederek daha detaylı bir şekilde incelenmediği sürece, tam olarak emin olamayız. Çünkü bu tür bir görev, Cassini’nin aksine, bulunan moleküllerin biyolojik bir imzaya sahip olup olmadığını daha net bir şekilde gösterebilir ve belirsizliklerin giderilmesini sağlar.
Gelecekte düzenlenebilecek olan görevler, Enceladus’un okyanusundan örnek toplanıp incelenmesi için Dünya’ya getirilmesi, buzun delinerek daha kapsamlı analizlerin yapılması gibi bu teoriyi tam olarak test edebilmemizi de sağlayacaktır. Bu sayede, biyolojik bileşenlerin analizinden aksine daha çok jeoloji ve başka amaçlar düşünülerek gönderilen Cassini uydusunun incelemelerine gerek kalmamış olur ve daha net keşifler yapmamız da sağlanmış olur.
Ancak ileriki araştırmalarda Enceladus’ta yaşam bulunursa, bu bizim kozmik yalnızlık algımızı tamamen kıracaktır. Çünkü tek bir güneş sisteminde iki gökcisminde yaşam bulunması, keşfettiğimiz yüzlerce Dünya’ya benzeyen ötegezegenlerin de yaşam bulundurabileceğine işaret eder. Aynı zamanda bu buluş, genetik araştırmalarda da büyük buluşlara yol açabilir, çünkü bu organizmaların genetik yapıları tamamen farklı olabilir. Eğer Dünya’daki yaşama benzer bir şekilde karbon temelli yaşam bulunursa, yaşamın sadece tek bir yapıda oluşabildiğine ve silikon veya başka bir element bazlı yaşam biçimlerinin mümkün olmadığına işaret edebilir. Aynı zamanda uzay ajansları başka güneş sistemlerinde yaşam formu aramak için uzaya daha gelişmiş teleskoplar fırlatabilir ve bu kadar yakında yaşam formu bulmamız, belki de evrendeki tek gelişmiş ve bilince sahip yaşam formunun biz olmadığımız ihtimali bir gerçeklik olarak kabul edilebilir.
Kısacası Enceladus’un bu durumu hala tam olarak çözülememiş bir soru işareti. Gelecekte yapacağımız araştırmalarda yaşam belirtisi bulunmasa bile, başka gökcisimlerindeki araştırmalarımıza ve Dünya dışındaki yaşamın sınırlarını belirlememizi sağlayacaktır. Enceladus’un detaylı bir biçimde araştırılması aynı zamanda benzer gök cisimlerinde hangi belirtilerin yaşama dair daha kesin bir şekilde işaret ettiğine ve hangi moleküllerin Enceladus’taki gibi yaşama bağlı olmayan bir şekilde oluşabildiğini de gözlemlememizi sağlar.
Kaynakça
- “Cassini-Huygens – NASA Science.” NASA, NASA, 6 Nov. 2024, science.nasa.gov/mission/cassini/.
- MacKenzie, Shannon. “Theo Concept Mission: Testing the Habitability of Enceladus’s Ocean.” ScienceDirect, 2016, www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S027311771630240X.
- “NASA Study Finds Life-Sparking Energy Source and Molecule at Enceladus.” NASA, NASA, 14 Dec. 2023, www.nasa.gov/missions/cassini/nasa-study-finds-life-sparking-energy-source-and-molecule-at-enceladus.
- “Phosphate, a Key Building Block of Life, Found on Saturn’s Moon Enceladus.” UW News, 2023, www.washington.edu/news/2023/06/14/phosphate-a-key-building-block-of-life-found-on-saturns-moon-enceladus.
