Bazı tarihler sadece takvimlerde yer almaz; anlatılmayı bekleyen hayatlar, yarım kalmış hikâyeler ve unutulmaması gereken mücadeleler bırakır. 25 Kasım da bunlardan biri. Kadına Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü olarak bildiğimiz bu tarihin ardında, Dominik Cumhuriyeti’nde yaşayan üç kız kardeşin hikâyesi var: Patria, Minerva ve María Teresa Mirabal.
Üçü de sıradan hayatları olan kadınlardı. Aileleri, hayalleri ve gelecek için planları vardı. Ancak yaşadıkları ülke, sıradan bir hayat sürdürmenin giderek zorlaştığı bir dönemden geçiyordu. Dominik Cumhuriyeti, 1930 yılında iktidara gelen Rafael Trujillo’nun baskıcı yönetimi altındaydı. Yıllar boyunca ülkeyi yöneten Trujillo, yalnızca siyasi muhalefeti değil, kendisine karşı çıkabilecek her türlü sesi kontrol altında tutmaya ve susturmaya çalışıyordu. İnsanlar düşüncelerini açıkça ifade etmekten korkuyordu. Muhalif olmak o dönemlerde insanların oldukça çekindiği bir şeydi.
Patria Mirabal, kardeşlerin en büyüğüydü. Ülkesinde yaşanan baskılar ve tanık olduğu olaylar düşüncelerini etkiledi ve rejimin insanlara yaşattıkları karşısında sessiz kalmamayı seçti. Minerva Mirabal ise kardeşler arasında siyasi mücadeleye en erken ve en açık şekilde katılan isimdi. Hukuk eğitimi almak istiyordu ve kadınların toplumda baskılanmasına karşı çıkıyordu. Kendisi de Trujillo yönetimine yönelik eleştirileri nedeniyle uzun yıllar baskılarla karşılaştı ve bu baskılar gittikçe şiddetlendi. Hukuk eğitimini tamamlamasına rağmen avukatlık yapmasına izin bile verilmedi. Minerva’nın hikayesi yalnızca bir rejime karşı duruş değil, kendi hayatı üzerinde söz sahibi olmak isteyen bir kadının mücadelesiydi. En küçük kardeş Maria Teresa Mirabal ise ablalarının düşüncelerinden etkilenerek bu mücadeleye katıldı. Genç yaşına rağmen bu mücadelenin önemli bir parçası oldu.
Mirabal kardeşler, böyle bir ortamda susmamayı seçtiler. Rejim karşıtı faaliyetlerde bulundular ve Trujillo yönetimine karşı örgütlenen daha geniş bir hareketin içinde yer aldılar: 14 Haziran Hareketi. Diktatörlüğü sona erdirmeyi amaçlayan bu girişim başarısız olsa da ülkede önemli bir etki bıraktı. Kardeşler, rejim karşıtı bildiriler dağıtıyor, gizli toplantılara katılıyor ve muhalefetin örgütlenmesine katkıda bulunuyorlardı. Mücadele sırasında kullandıkları kod adı ise oldukça anlamlıydı: Las Mariposas, yani Kelebekler.
Ancak bir diktatörlüğe karşı çıkmanın bedeli oldukça ağırdı. Kardeşler, siyasi faaliyetleri nedeniyle defalarca baskıya uğradı ve hapsedildi. Buna rağmen mücadelelerinden vazgeçmediler. Onları tarihe taşıyan en önemli şey, korkusuz olmaları değil, korkmalarına rağmen geri adım atmamış olmalarıydı.
Kardeşler, siyasi faaliyetleri nedeniyle tutuklanmış ve bir süre hapiste kalmışlardı. Daha sonra serbest bırakılsalar da eşleri hala cezaevindeydi. 25 Kasım 1960’ta üç kız kardeş, eşlerini ziyaret ettikten sonra evlerine dönüyordu. Yolda rejimin görevlileri tarafından durduruldular. Şoförleri Rufino de la Cruz ile birlikte öldürüldüler. Cinayetleri bir trafik kazası gibi gösterilmek istendi ama gerçeklerin üstü örtülmedi. Üç kadının öldürülmesi, Trujillo yönetiminin baskıcı yüzünü bir kez daha gözler önüne serdi. Mirabal kardeşlerin ölümü, diktatörlüğe karşı büyüyen toplumsal tepkinin önemli sembollerinden biri hâline geldi.
Mirabal ailesinin bu mücadelesinde çoğu zaman gözden kaçan bir kişi daha vardı: Dördüncü kız kardeş Dede. Asıl adı Belgica Adela olan Dede, diğerleri gibi siyasi mücadelede aktif rol almadı. Bu nedenle 25 Kasım 1960’ta yaşanan cinayetten sağ kurtuldu. Onun öyküsü, kaybettiği üç kız kardeşinin mücadelesini anlatmakla devam etti.
Bu olaydan yaklaşık altı ay sonra, 30 Mayıs 1961’de Trujillo bir suikast sonucu öldürüldü. Bu ölüm, Dominik Cumhuriyeti için uzun bir dönemin sonunu işaret ediyordu.
Üç kız kardeşin hikâyesi neden bugün hâlâ anlatılıyor?
Birleşmiş Milletler, 1999 yılında 25 Kasım’ı Kadına Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü olarak kabul ettiğini açıkladı. Bu bir anda olmadı. 1981 yılında Latin Amerika’da kadın hakları aktivistleri, Mirabal kardeşlerin öldürüldüğü günü bu isimle anmaya başladı. Böylece Dominik Cumhuriyeti’nde yaşanan siyasi bir cinayet, yıllar içerisinde dünya çapında kadın hakları mücadelesinin sembollerinden birine dönüştü.

Mirabal kardeşlerin hikâyesi yalnızca kadınlara yönelik şiddetin değil, siyasi baskının da bir hikâyesi oldu. Onlar yalnızca kadın oldukları için değil, aynı zamanda yaşadıkları düzene itiraz ettikleri için hedef alındılar. Bu nedenle hikâyelerini anlatırken kadın hakları mücadelesini siyasi özgürlüklerden, ifade hakkından ve demokrasi arayışından ayrı düşünmemiz doğru olmaz.
Bugün dünyanın farklı yerlerinde kadınlar hâlâ şiddetle, ayrımcılıkla ve eşitsizlikle mücadele ediyor. Üstelik şiddet her zaman aynı biçimde karşımıza çıkmıyor. Kendi evlerinde ya da evlerine giden bir sokakta fiziksel şiddetle ortaya çıkıyor bazen de kadınların düşüncelerini ifade etmelerini engelleyen toplumsal ve siyasi baskılarda kendini gösteriyor. Bu nedenle 25 Kasım’ı yalnızca geçmişte yaşanan bir olayı anmak olarak görmek yeterli değil. Bugün hâlâ çözülmeyi bekleyen sorunları hatırlamak gerekiyor.
Kelebeklerin hikâyesi aradan geçen onlarca yıla rağmen unutulmadı. Bir yönetim üç kadının hayatına son verebildi, ancak onların temsil ettiği mücadeleyi tarihten silemedi.
25 Kasım’ı anlamlı kılan şey de yalnızca bu üç kadının nasıl öldürüldüğünü hatırlamak değil, neden mücadele ettiklerini unutmamak. Onların hikayesini anlatmak geçmişte yaşananları hatırlamanın ötesinde bugün hala devam eden eşitsizliği ve şiddeti sorgulamaktan geçiyor. Bizden önce biz kadınlar için başlayan bu mücadelenin hala anlatılmaya ihtiyacı var.
Kaynakça
Blakemore, E. (2024, November 25). How three sisters took down a dictator in the Dominician Republic. National Geographic. https://www.nationalgeographic.com/history/article/mirabal-sisters-heroes-dominican- republic
Editorial Team SDG16. (2024, July 19). Symbols of resistance and global advocacy for women’s rights: Remembering the Mirabal sisters. Global Society.





