Hayatımızın bir döneminde hepimiz o cümleleri kurmuşuzdur: “İçim acıyor.”, “Göğsüme bir ağırlık oturdu.”. Dilimiz, ruhsal olarak yıkıldığımız anlarda hep bedensel fiillere sığınır. Yüzyıllar boyunca bu çarpıcı benzetmelerin sadece birer edebi süs ve duygu yoğunluğunu anlatmanın şiirsel bir yolu olduğu düşünüldü. Descartes ile başlayan ruh ve bedenin keskin çizgilerle ayrılması, ruhun acı çekebileceğini ama bunun kemiğe ya da ete dokunamayacağını varsaydı.
Oysa edebiyat, bu ayrımı reddetmişti. Yüzyıllar boyunca kaleme alınan trajedilerde ve romanlarda ruhsal yıkımlar hiçbir zaman sadece zihinsel bir detay olarak kalmadı. Kimi zaman bir karakterin kederden yatağa düşüp erimesi, kimi zaman Victor Hugo’nun ya da Dostoyevski’nin kahramanlarının acıdan büzüşen bedenleri… Kimi zaman da popüler kültürde, Alacakaranlık’ın baş karakteri Bella Swan’ın ayrılığın ardından göğsünde hissettiği o fiziksel delik hissi… Bunların hiçbiri ucuz birer kurgusal abartı değildi. Edebiyat, insanoğlunun ruhu yaralandığında etinin de kanadığını çok iyi biliyordu. Kelimelerin bittiği yerde bedenin konuşmaya başladığını her zaman sezinledi. Şairler ve yazarlar laboratuvarlara girmeden önce bile insan kalbinin nerede ve nasıl sızladığını ezbere biliyorlardı.
Bella Swan, Kaynak: https://pin.it/12H7Xon0W
Nitekim modern nörobilim, laboratuvalarda yapılan taramalarla birlikte bize çok daha derin ve çarpıcı bir gerçekliği fısıldıyor: Beynimiz, psikolojik acı ile fiziksel acı arasında hiçbir ayrım yapmıyor. Sosyal bir dışlanmaya maruz kalmak, sevdiğimiz birinin gidişini izlemek, hayal kırıklığı yaşamak ya da aidiyetsizlik hissetmek; beyin haritalarında tıpkı kırılmış bir kemik, açık bir yara ya da ateşe değen parmak gibi aynı sinir merkezlerini ve aynı alarmı tetikliyor.
Nörolojik evrimimizin kökenine indiğimizde bu durumun aslında çok mantıklı bir açıklaması bulunuyor. İlk çağlarda kabilelerden dışlanmak, yalnız kalmak demekti. Yalnızlık ise doğanın sert koşullarında doğrudan ölümle eş değerdi. Bu yüzden beyin, sosyal bir reddedilmeyi ya da ruhsal bir yıkımı da varoluşsal bir tehdit olarak algılayıp hayatta kalma mekanizmalarını sonuna kadar açardı. İşte bu yüzden terk edildiğimizde midemize kramplar girer, yastan nefesimiz kesilir ya da hayal kırıklığı yaşadığımızda fiziksel olarak bitkin ve yürüyemez hale geliriz. Bedenimiz, ruhun çektiği o dipsiz acının en sadık ve en dürüst tercümanı olarak her şeyi üstlenir.
Zihin ve düşünce dalları illüstrasyonu, Kaynak: https://pin.it/294pJLTHX
Peki, günümüz insanına dayatılan her koşulda dik durma, güçlü görünme ve duyguları hızlı telafi etme baskısı altında bu nörolojik gerçeklik bize ne der?
Toplum olarak sürekli incinmez olmayı ve yaralarımızı çabucak sarıp hiçbir şey olmamış gibi yola devam etmeyi övüyoruz. Bizlere göre üzülmek bir zayıflık, acı çekmek ise başarısızlık olarak görülüyor. Oysa ruhsal acıyı “Sadece psikolojikmiş, kafaya takıyormuşuz.” diyerek geçiştirmeye çalışmak ya da bastırmak, bedenin verdiği en hakiki alarmı görmezden gelmek demektir. Beden, zihnin halı altına süpürdüğü her duygusal yükü kaslarımızda, omurgamızda ya da midedeki o bitmeyen ağrılarda saklamaya devam eder.
Ayrışan Birey, Kaynak: https://pin.it/7d0eik5AI
Belki de modern insanın en büyük yanılgısı, acıyı hayatından tamamen kazıyabileceğini ve hiç incinmeyeceği steril bir hayat kurabileceğini sanmasıdır. Oysa acı, ne kadar hırpalayıcı olursa olsun bizim hâlâ canlı ve hissedebilen varlıklar olduğumuzu gösterir. Bize hâlâ dokunabildiğimizi ve en önemlisi bağ kurabildiğimizi hatırlatan en sarsıcı kanıttır. Kırılan bir kalp hissizleşen bir dünyada hâlâ atan bir vicdanın ve hassasiyetin sesidir.
Gelecek sefer içimizdeki o sebepsiz sıkıntıyla ya da göğsümüzün ortasındaki o görünmez ağrıyla karşılaştığımızda hemen eski haline dönmeye çalışmak yerine belki de sadece durmalıyız. Bedenimiz yalan söylemiyor. O sızı, zihnimizin üstünü örttüğü en hakiki ve en insani taraflarımızı bize hatırlatıyor. Kendimize incinme, durma ve yas tutma hakkını tanımak, bu hız çağında ruhumuza verebileceğimiz en dürüst hediye. Yapmanız gereken tek şey: let it happen.
Kaynakça
Eisenberger, N. I., Lieberman, M. D., & Williams, K. D. (2003). Does Rejection Hurt? An fMRI Study of Social Exclusion. Science, 302(5643), 290–292.
